معرفی داده در یادگیری ماشین

بفرست برای دوستت
Telegram
WhatsApp

فهرست مطالب

در درس چهارم از آموزش رایگان یادگیری ماشین با پایتون می خواهیم به معرفی داده در یادگیری ماشین بپردازیم.

 

معرفی داده در یادگیری ماشین

در دنیای یادگیری ماشین، داده یک عنصر حیاتی و تعیین کننده است. داده یعنی مجموعه ای از مشاهدات و اندازه گیری هایی که بتوان از آن ها برای آموزش یک مدل یادگیری ماشین استفاده کرد. تعداد و کیفیت داده ای که برای آموزش و تست مدل در اختیار داریم، نقش مهمی در کارآیی مدل یادگیری ماشین ما دارد.

داده می‌تواند به اشکال مختلفی مانند داده‌های عددی، داده‌های غیر عددی یا داده‌های سری زمانی باشد. همچنین می‌تواند از منابع مختلفی مانند پایگاه‌های داده، صفحه‌های گسترده وب یا رابط‌های برنامه‌نویسی (API) به دست آید.

الگوریتم‌های یادگیری ماشین از داده‌ها برای یاد گرفتن الگوها و روابط بین متغیرهای ورودی و خروجی‌های هدف استفاده می‌کنند؛ سپس این الگوها برای وظایف پیش‌بینی یا طبقه‌بندی، قابل استفاده هستند.

 

انواع داده

داده‌ها را در یادگیری ماشین می توان به دو دسته تقسیم کرد:

1- داده برچسب‌دار

2- داده بدون برچسب

داده‌های برچسب‌دار شامل یک برچسب یا متغیر هدف هستند که مدل سعی در پیش‌بینی آن متغیر دارد، در حالی که داده‌های بدون برچسب هیچ برچسب یا متغیر هدفی ندارند.

داده‌های استفاده شده در یادگیری ماشین به طور معمول عددی یا غیر عددی هستند. داده‌های عددی مانند سن یا درآمد، داده هایی هستند که می توان آن ها را اندازه گیری و مرتب کرد. داده های غیرعددی مانند جنسیت یا نام میوه ها، گروه یا طبقه مقادیر را نشان می دهند.

در یادگیری ماشین می توان داده‌ها را به دو زیرمجموعه آموزش و تست تقسیم کرد. مجموعه آموزش برای آموزش مدل و مجموعه تست برای ارزیابی عملکرد مدل استفاده می‌شود.

نکته مهم این است که باید داده های خود را به طور تصادفی به این دو زیرمجموعه تقسیم کنیم. همچنین داده های موجود در هر یک از این زیرمجموعه ها، باید نمایانگر مجموعه داده ها در حوزه مورد بررسی بوده و قادر به بازتولید الگوها و روابط موجود در مجموعه داده ها باشند (representative).

پیش‌پردازش داده مرحله‌ای مهم در فرآیند یادگیری ماشین است. این مرحله می‌تواند شامل تمیزکردن و نرمال‌سازی داده‌ها، مدیریت مقادیر از دست رفته (missing values) و انتخاب یا مهندسی ویژگی‌ها (feature engineering) باشد.

داده در یادگیری ماشین

داده: می‌تواند هر نکته، مقدار، متن، صوت یا تصویر پردازش نشده ای باشد که هنوز تفسیر و تحلیل نشده است.

مهم ترین بخش در تجزیه و تحلیل داده، یادگیری ماشین و هوش مصنوعی داده است. بدون داده، نمی‌توانیم هیچ مدلی را آموزش دهیم و تمامی پژوهش‌ها و اتوماسیون‌های مدرن بیهوده خواهند بود. شرکت‌های بزرگ هزینه‌های زیادی را صرف جمع‌آوری هر چه بیشتر داده‌های مطمئن می‌کنند.

مثال: چرا فیس‌بوک واتس‌اپ را با هزینه هنگفت 19 میلیارد دلار خریداری کرد؟

پاسخ بسیار ساده و منطقی است؛ به منظور دسترسی به اطلاعات آن دسته از کاربران واتس اپ که عضو فیس بوک نیستند. این اطلاعات ارتقای سرویس دهی را برای فیس‌بوک تسهیل می کند و به همین دلیل برای آن ها بسیار ارزشمند است.

 

اطلاعات: داده‌ای است که دستکاری و تفسیر شده تا برای کاربران، نتایج ملموس و معناداری داشته باشد.

 

دانش: ترکیبی از اطلاعات استنتاجی، تجربیات، یادگیری و بینش‌ها است. دانش منجر به آگاهی بخشی یا ساخت مفاهیم برای یک فرد یا سازمان می‌شود.

 

نحوه تقسیم بندی داده در یادگیری ماشین چگونه است؟

داده در یادگیری ماشین

🟢 داده آموزش (training data)

بخشی از داده است که از آن برای آموزش مدل استفاده می‌ کنیم و همان داده ایست که مدل شما در واقع می‌بیند (هم ورودی و هم خروجی) و از آن یاد می‌گیرد.

 

🟢 داده اعتبارسنجی (validation data)

بخشی از داده که برای ارزیابی مکرر مدل استفاده می‌شود و همراه با مجموعه داده آموزش می تواند هایپرپارامترها (پارامترهایی که در ابتدا و پیش از شروع یادگیری مدل تنظیم می شوند) را بهبود دهد. این داده در حین آموزش مدل ایفای نقش می‌کند.

  پیاده سازی رگرسیون خطی در پایتون

 

🟢 داده تست (testing data)

بعد از اینکه مدل ما به طور کامل آموزش دید، داده‌های تست امکان ارزیابی بی‌طرفانه و بدون سوگیری را فراهم می‌کنند. هنگامی که داده های تست را به عنوان ورودی به مدل می‌دهیم، مدل ما بدون دیدن خروجی واقعی مقادیری را پیش‌بینی می‌کند. سپس می توانیم پیش بینی های مدل را با خروجی واقعی موجود در داده تست مقایسه کنیم. بدین ترتیب می توانیم مدل خود را ارزیابی کرده و دریابیم چقدر از تجربیاتی که در داده آموزش و در زمان یادگیری وارد مدل کرده‌ایم، یاد گرفته است.

 

به عنوان نمونه، مثال زیر را در نظر بگیرید:

صاحب یک فروشگاه طی یک نظرسنجی از مشتریان خود، لیستی بلند بالا از پرسش و پاسخ‌هایی که مشتریان داده اند را ثبت کرده است. در این مثال، لیست پرسش و پاسخ ها “داده” است.

حالا این صاحب فروشگاه نمی تواند برای جستجوی نتیجه ای خاص و یا برنامه ریزی برای آینده کسب و کار خود، هربار سراغ این لیست انبوه برود و از بین تعداد زیادی سوال، دنبال نتیجه مورد نظر خود بگردد. زیرا این کار علاوه بر زمان بر بودن، فایده ای هم ندارد.

برای سهولت، کاهش هزینه و جلوگیری از اتلاف زمان، داده از طریق نرم‌افزارها، محاسبات، نمودارها و… دستکاری می شود. استنتاجی که از این داده‌های تغییر یافته به دست می‌آید، “اطلاعات” است. بنابراین، داشتن داده برای به دست آوردن اطلاعات ضروری است.

حالا نقش “دانش”، تمایز قائل شدن بین افرادی با اطلاعات یکسان است. دانش در واقع محتوای فنی نیست، بلکه به فرآیند تفکر انسان مربوط است.

 

انواع مختلف داده‌ها

🟢 داده‌های عددی: اگر یک ویژگی نشان‌دهنده یک خاصیت اندازه‌گیری شده به صورت اعداد باشد، به آن ویژگی عددی گفته می‌شود.

🟢 داده‌های غیر عددی: یک ویژگی کیفی است که می‌تواند از بین تعدادی محدود و معمولا ثابت از حالت های توصیف کننده کیفی، مقدار بگیرد. 

🟢 داده‌های ترتیبی: این نوع داده به متغیری نامی اشاره دارد که دسته‌های آن در یک لیست دارای ترتیب قرار می‌گیرند. سایزهای لباس مانند کوچک، متوسط و بزرگ و یا اندازه‌گیری رضایت مشتری در مقیاسی از “کاملا ناراضی” تا “کاملا راضی” مثال هایی از این داده ها هستند.

 

ویژگی‌ های داده چیست؟

1- حجم: مقیاس داده. با رشد جمعیت جهان و فناوری های در دسترس، در هر لحظه حجم بسیار زیادی داده تولید می‌شود.

2- تنوع: اَشکال مختلف داده‌ها مانند داده های حوزه بهداشت، تصاویر، فیلم‌ها، کلیپ‌های صوتی و… .

3- سرعت: نرخ جریان و تولید داده.

4- ارزش: معناداری داده‌ها از نظر اطلاعاتی که پژوهشگران می‌توانند از آن داده ها استخراج کنند.

5- صحت: قطعیت و صحت داده‌هایی که روی آن کار می‌کنیم.

6- قابلیت اجرا: قابلیت استفاده و یکپارچه‌سازی داده در سیستم‌ها و فرآیندهای مختلف.

7- امنیت: تدابیری که برای محافظت از داده در برابر دسترسی یا تغییرات غیرمجاز اتخاذ می‌شود.

8- دسترسی‌پذیری: آسانی به دست آوردن و استفاده از داده‌ها برای اهداف تصمیم‌گیری.

9- تمامیت: دقت و کامل بودن داده در طول عمر آن.

10- قابلیت استفاده: سهولت استفاده و تفسیر داده برای کاربران نهایی.

 

حقایقی درباره داده

🟢 تا سال 2020 حدود 300 برابر یعنی 40 زتابایت (1 زتابایت = 10 به توان 21 بایت) داده نسبت به سال 2005 تولید خواهد شد.

🟢 تا سال 2011، بخش بهداشت داده‌هایی به میزان 161 بیلیون گیگابایت داشته است.

🟢 روزانه حدود 400 میلیون توییت توسط حدود 200 میلیون کاربر فعال ارسال می‌شود.

🟢 هر ماه، کاربران بیش از 4 میلیارد ساعت ویدیو استریم می‌کنند.

🟢 هر ماه، کاربران حدود 30 میلیارد نوع محتوا را به اشتراک می‌گذارند.

🟢 گزارش شده است که حدود 27٪ از داده‌ها به اندازه کافی دقیق نیستند و بنابراین از هر سه رهبر یا ایده پرداز در کسب و کارها، یک نفر به اطلاعاتی که بر اساس آن تصمیم می گیرد اعتماد ندارد.

  رگرسیون سافت مکس (Softmax) با استفاده از Keras

این ها تنها بخشی از آمار عظیم موجود درباره داده هاست. در عمل اندازه داده‌های موجود و داده های در حال تولید در هر لحظه به حدی بزرگ است که برای ما قابل تصور نیست!

 

مثال:

تصور کنید در حال کار برای یک شرکت خودروسازی هستید و می‌خواهید مدلی بسازید که بتواند با توجه به وزن و اندازه موتور، بهره‌وری سوخت خودرو را پیش‌بینی کند. در این حالت، متغیر هدف (برچسب) بهره‌وری سوخت است و ویژگی‌ها (متغیرهای ورودی) وزن و اندازه موتور هستند.

برای مدلسازی این مسأله ابتدا باید از مدل‌های مختلف خودرو، به همراه وزن و اندازه موتور مربوطه و بهره‌وری سوخت آن‌ها، داده جمع‌آوری کنید.

این داده‌ها باید دارای برچسب و برای هر خودرو به صورت (وزن، اندازه موتور، بهره‌وری سوخت) باشند. پس از آماده شدن داده‌ها، آن‌ها را به دو مجموعه آموزش و تست تقسیم می کنیم.

مجموعه آموزش برای آموزش مدل و مجموعه تست برای ارزیابی عملکرد مدل استفاده می‌شود. همچنین ممکن است نیاز به پیش‌پردازش داده داشته باشید؛ به عنوان مثال برای پر کردن مقادیر گمشده یا برطرف کردن داده های پرت که ممکن است دقت مدل را تحت تأثیر قرار دهند.

 

پیاده‌سازی:
مثال: ۱

 

# Example input data
from sklearn.linear_model import LogisticRegression
X = [[1, 2], [2, 3], [3, 4], [4, 5], [5, 6]]
y = [0, 0, 1, 1, 1]

# Train a model
model = LogisticRegression()
model.fit(X, y)

# Make a prediction
prediction = model.predict([[6, 7]])[0]
print(prediction)

 خروجی: 1

 

اگر این کد را اجرا کنید، مقادیر پیش‌بینی شده توسط مدل را به عنوان خروجی خواهد دید. در این حالت، خروجی مربوطه بسته به پارامترهای خاصی که مدل در طول آموزش یاد گرفته است، ۰ یا ۱ خواهد بود.

به عنوان مثال، اگر مدل یاد بگیرد که در صورت بیشتر بودن ورودی دوم نسبت به ورودی اول برای یک داده خاص، برچسب خروجی با احتمال بیشتری ۱ است، برای داده ورودی [۶، ۷] برچسب ۱ را پیش بینی خواهد کرد.

 

مزایا و معایب

مزایای استفاده از داده در یادگیری ماشین عبارتند از:

🟢 دقت بهتر: هر چه داده های بیشتری استفاده کنیم، الگوریتم‌های یادگیری ماشین می‌توانند روابط پیچیده‌تری بین ورودی‌ها و خروجی‌ها یاد بگیرند که منجر به دقت بالاتر در پیش‌بینی و طبقه‌بندی می‌شود.

🟢 اتوماسیون: مدل‌های یادگیری ماشین می‌توانند فرآیندهای تصمیم‌گیری را اتوماتیک کنند و وظایف تکراری را به طور موثرتر و دقیق‌تر از انسان‌ها انجام دهند.

🟢 شخصی‌سازی: با استفاده از داده، الگوریتم‌های یادگیری ماشین می‌توانند تجربیات را برای هر کاربر شخصی‌سازی کنند که این منجر به افزایش رضایت کاربر می‌شود.

🟢 صرفه‌جویی در هزینه: اتوماسیون حاصل از یادگیری ماشین با کاهش نیاز به نیروی کار انسانی و افزایش کارایی می‌تواند منجر به صرفه‌جویی در هزینه برای کسب‌وکارها شود. در نتیجه کسب‌وکارها می توانند با استفاده از یادگیری ماشین، فرآیندهای خود را به صورت اتوماتیک و با کمترین تداخل انسانی انجام دهند.

 

معایب استفاده از داده در یادگیری ماشین عبارتند از:

🟢 سوگیری (بایاس): داده‌های استفاده شده برای آموزش مدل‌های یادگیری ماشین ممکن است سوگیری داشته باشند که این منجر به سوگیری در پیش‌بینی‌ها و طبقه‌بندی‌های مدل می‌شود.

🟢 حریم خصوصی: جمع‌آوری و ذخیره داده برای یادگیری ماشین می‌تواند نگرانی هایی در مورد حریم خصوصی ایجاد کند و اگر داده به درستی امن نشود، می تواند مشکلات امنیتی به همراه داشته باشد.

🟢 کیفیت داده: کیفیت داده استفاده شده برای آموزش مدل‌های یادگیری ماشین برای عملکرد مدل حیاتی است. کیفیت پایین داده می‌تواند منجر به پیش‌بینی‌ها و طبقه‌بندی‌هایی با دقت پایین شوند.

🟢 تفسیر پذیری اندک: برخی مدل‌های یادگیری ماشین ممکن است آن قدر پیچیده باشند که تفسیر آن ها و درک اینکه بر چه مبنایی تصمیم می گیرند، بسیار چالش برانگیز باشد.

  یادگیری ماشین تحت نظارت

 

کاربردهای یادگیری ماشین

یادگیری ماشین یک ابزار قدرتمند است که می‌تواند در کاربردهای بسیاری مورد استفاده قرار گیرد. برخی از کاربردهای رایج یادگیری ماشین عبارتند از:

☑️ مدل‌سازی پیش‌بینی کننده (predictive modeling)

یادگیری ماشین می‌تواند برای ساخت مدل‌های پیش‌بینی کننده استفاده شود که بر اساس داده‌های قبلی، قادر به پیش‌بینی نتایج آینده هستند. این مدل ها در موارد بسیاری مانند پیش‌بینی بازار سهام، تشخیص تقلب، پیش‌بینی آب و هوا و پیش‌بینی رفتار مشتریان استفاده می‌شوند.

 

☑️ تشخیص تصویر (image recognition)

از یادگیری ماشین می توان برای آموزش مدل‌هایی استفاده کرد که قادر به تشخیص اشیا، چهره‌ها و الگوهای دیگر در تصاویر باشند. این مدل ها در کاربردهای بسیاری مانند خودروهای خودران، سیستم‌های تشخیص چهره و تجزیه و تحلیل تصاویر پزشکی استفاده می‌شوند.

 

☑️ پردازش زبان طبیعی (natural language processing)

یادگیری ماشین می‌تواند در تجزیه و تحلیل و درک زبان طبیعی به کار رود که در موارد بسیاری مانند چت‌بات‌ها، دستیارهای صوتی و تجزیه و تحلیل احساسات کاربرد دارد.

 

☑️ سیستم‌های توصیه گر (recommendation systems)

یادگیری ماشین می‌تواند برای ساخت سیستم‌های توصیه گر استفاده شود. این سیستم ها بر اساس رفتار یا ترجیحات گذشته کاربران، محصولات، خدمات و یا محتوای خاصی را به آن‌ها پیشنهاد می‌دهند.

 

☑️ آنالیز داده

یادگیری ماشین می‌تواند برای تجزیه و تحلیل مجموعه داده های بزرگ و شناسایی الگوها و برداشت‌هایی که برای انسان‌ها سخت یا غیرممکن است، استفاده شود.

 

☑️ رباتیک

یادگیری ماشین را می توان برای آموزش ربات‌ها جهت انجام وظایفی مانند ناوبری در مکان یا دستکاری اشیاء به صورت خودکار، به کار برد.

 

مشکلات استفاده از داده در یادگیری ماشین

☑️ کیفیت داده

یکی از بزرگترین مشکلات استفاده از داده در یادگیری ماشین، اطمینان از دقت و کمال داده هاست. همچنین ارزیابی این که داده ها نمایانگر خوبی برای حوزه مورد بررسی هستند یا خیر، دشوار است. داده‌های بی کیفیت ممکن است باعث تولید مدل هایی با دقت پایین و یا دارای سوگیری شوند.

 

☑️ تعداد داده

در برخی موارد، ممکن است داده‌های کافی برای آموزش یک مدل یادگیری ماشین دقیق وجود نداشته باشد. این موضوع به ویژه در مسائل پیچیده ای که در آن ها برای درک تمامی الگوها و روابط موجود نیاز به حجم بزرگی از داده باشد، دردسرساز است.

 

☑️ سوگیری و عدالت

در صورتی که داده های استفاده شده در فاز آموزش مدل دارای سوگیری بوده و یا نماینده خوبی برای حوزه مورد بررسی نباشند، ممکن است مدل آموزش داده شده در تصمیم گیری های خود سوگیری و تبعیض نشان دهد. این مشکل می‌تواند منجر به نتایج ناعادلانه برای برخی گروه‌ها مانند اقلیت‌ها یا زنان شود.

 

☑️ بیش برازش (overfitting) و کم برازش (underfitting)

بیش برازش زمانی رخ می‌دهد که پیچیدگی مدل نسبت به تعداد داده و مسأله پیش رو زیاد باشد و مدل بیش از حد خود را با الگوهای خاص موجود در داده آموزش تطبیق دهد. چنین مدلی در مواجهه با داده های جدید عملکرد ضعیفی داشته و تعمیم پذیر نخواهد بود. برعکس این حالت کم برازش است؛ در این حالت مدل نسبت به مسأله و تعداد داده ها آن قدر ساده است که نمی تواند الگوها و روابط موجود در داده ها را درک کند.

 

☑️ حریم خصوصی و امنیت

مدل‌های یادگیری ماشین گاهی می‌توانند اطلاعات حساس درباره افراد یا سازمان‌ها را استنباط کنند که این منجر به ایجاد نگرانی هایی در حوزه حریم خصوصی و امنیت می‌شود.

 

☑️ تفسیرپذیری

درک و تفسیر برخی مدل‌های یادگیری ماشین مانند شبکه‌های عصبی عمیق می تواند بسیار دشوار باشد. این موضوع باعث می‌شود برای توضیح دلیل تصمیم گیری ها و پیش بینی های مدل با چالش مواجه شویم.

Rating 4.71 from 7 votes

لیست دروس دوره

آموزش پیشنهادی و مکمل

اگر سوالی در مورد این درس دارید، در کادر زیر بنویسید.

guest
0 نظرات
بازخورد (Feedback) های اینلاین
مشاهده همه دیدگاه ها
سبد خرید

جشنواره دوره جامع متخصص علم داده شروع شد

برای دیدن نوشته هایی که دنبال آن هستید تایپ کنید.
×